Bekymrings-melding til NAV!

 



Av: Bjarte Øygard

Meldinga gjekk om lag slik: 
«Eg forstår ikkje kvifor Bjarte ikkje kan vera i arbeid, når han kan stå slalom».

Meldinga vart framsett til NAV av ein kollega av meg, som gjerne vil vera anonym.

Kjære Anonym Bekymra Kollega. Tusen takk for at du bryr deg, det set eg veldig pris på. Men: Eg har nok aldri hatt slalomski under føtene. Om det er biletet frå ei vinterferiehelg i Hemsedal du tenkjer på, so var eg der utstyrt med telemarkski. For fyrste gong i vinter. Og historia går slik:

Dei siste åra har eg vore sterkt plaga av dårlege skuldrar, noko som gjorde til at eg i løpet av 11 månader fekk operert dei begge. Den siste operasjonen no i slutten av oktober. Utan å gå for mykje i detaljar kan eg fortelja at der var mykje rusk i desse skuldrane, slik som utslitne kragebeinsledd (som då vart kappa bort), heilt og delvis avrivne sener (som vart sydde saman og montert på rett plass igjen), utsliten bicepssene (som berre vart kappa bort) og ein heil del meir.

Sidan du kjenner meg, gode Anonym Bekymra Kollega, veit du at eg er glad i å gå toppturar og renna i laussnø med telemarkski, eg likar å gå på hjortejakt, og den store interessa og hobbyen er kajakkpadling, då med bølgjesurfing med havkajakk og rockhopping som det heilt store. Dei siste åra har eg ikkje teke sjansen på laussnøkøyring (det vert alltids eit fall ein gong i mellom), ikkje har eg fått jakta, og: eg har no tre år på rad, for Gloppen Padleklubb, arrangert eit surfesymposium for havkajakk i Hoddevikja ved Stadt, som eg ikkje har kunna vera med på. Heller ikkje har eg fått pussa opp badet heime, gjort det eg skulle under min gode Landrover, måla hus (det måtte Åse ta seg av), eller gjort ein heil masse anna turvande arbeid. Imidlertid har eg vore på jobb so mykje eg har greidd, før siste operasjonen var eg i 100% arbeid heilt til siste dagen før.

Sidan ungane var små, har vi kvart år vore nokre dagar i Hemsedal saman med syster og svoger, desse dagane har vore rein medisin for kropp og sjel. I år vart det ei helg, frå fredag til sundag. For min del var eg veldig i stuss på om eg denne gongen skulle investera i heiskort, men valde å prøva. To timar forsiktig renning på fredag resulterte i ei dårleg natt mest utan sømn, berre svinging med armane for stavisett var nok til at smertestillande tablettar vart ein avgjerande del av menyen. På laurdag etter lunch var eg igjen forsiktig i bakken, på sundag fungerte det litt betre, teknikken kom sakte attende etter totalt fråver av trening, og det vart gjort nokre gode renn i velpreparerte løyper, slette som stovegolv.

Eg kan forsikra deg om, kjære Anonym Bekymra Kollega, at denne helga totalt sett gjorde godt for skrotten. Sjølv om eg følte meg rimeleg møyrbanka, greidde eg å gjennomføra treningane hjå fysioterapeut dagen etter. For det er det dagane går med til no. Behandling av flink fysioterapeut, og trening på Firda Fysikalsk Medisinske Senter. Tre gongar i veka, 2-3 timar kvar gong. Tida i mellom treng eg til restitusjon, og dette vil sikkert gle deg : no er eg so vidt byrja i jobb igjen! Halvannan dag i veka, med plan om roleg opptrapping. Det er lystbetont og kjekt å vera på arbeid, og vi har spanande utfordringar framfor oss.

Kjære Anonym Bekymra Kollega: ikkje bekymra deg, dette går vegen. Om du vil, kan du koma direkte til meg og spørja korleis det går, du skal sleppa å gå omvegen via NAV. Du kan få høyra korleis eg opplever helsevesen og NAV, rehabilitering, og få gode råd vedrørande skulderplager.

Men eg er bekymra. Min gode sakshandsamar på NAV seier at «dette er ganske alvorleg, du må kanskje tenkja litt på kva du legg ut».


Dette var bildet Øygard la ut på Facebook fra Hemsedal.
 

Kjære NAV.

Det som er alvorleg er ikkje at eg informerar vener og kjende om at eg har hatt ein god dag på ski i Hemsedal. Det som er alvorleg er denne haldninga: 
«Den som er sjukmeld, uføretrygda eller av ein annan grunn i ein lang eller kort periode ikkje kan gjera eit vanleg arbeid, må løyna si glede over aktivitetar han kan vera med på, og helst ikkje vera med på noko der han kan verta observert».
Det som er viktig, både for dei som er 100% funksjonsfriske og dei som er som meg, og verre, er då verkeleg å koma seg ut. Blant folk. På fjell, i skog, på sjø, på kino eller kafè. Sosialisèr og bruk skrotten. Det må ikkje vera slik at «om du ikkje kan gå på skulen får du halda deg på rommet ditt, i alle fall inne!». Spark poden ut i sandkassa, slepp han bort til nabojenta, kom deg sjølv ut og rusle ein tur i sentrum. Gå på ein konsert om du kan, besøk ein nabo, ro deg ein tur. Gjer det du kan for å halda deg i aktivitet.

NAV veit dette er viktig, i staden for å åtvara mot etaten og «folk» sin reaksjon når du er aktiv, må det skapast ei haldningsendring. Alle veit dette. Når vi tenkjer etter.

- Ein uførepensjonert som pyntar opp tunet sitt, byggjer leikehytte og garasje og putlar på so godt han kan, vert omtala som «ein latstrokk som ikkje gidd vera i arbeid». Kanskje han tek ut det han har for å få det på stell rundt seg, kanskje det er dette han treng å gjera for å oppleva å få ein god livskvalitet, kanskje han gjer dette arbeidet innimellom når han er i stand til det, kanskje han må legga seg ned og ta pause med korte mellomrom, kanskje han enkelte dagar er sengeliggande; kva arbeidsgjevar kan tilsetja ein person som må ha det so fleksibelt? I våre dagar er det få.
- «Kan ikkje vera mykje sjuke ho, sjå den flotte gensaren ho strikka barnebarnet sitt til jul?!» Ja, ho tok ut alt ho hadde, fordi barnebarnet er det kjæraste ho har. 
- «Han går berre og driv heile dagane, sitja på kafè og prata skit kan han?» Når sveittetoktene gjev seg og antidepressiva virkar går han ein tur for å halda seg litt i form, og tek ein kopp kaffi saman med vener og kjende. Når han torer. Fordi han inst inne er glad i folk og veit han verkeleg treng noko meir enn Netflix.
- «Hey, ho ser kvikk og rask ut, skal tru kvifor ho ikkje er på jobb?» Fordi ho ein time før ho gjekk ut, putta i seg morfin for å halda i sjakk smerter du ikkje ser. Resten av døgnet ligg ho flat i eit mørkt rom.

Gjennom nokre år i attføringsbransjen, og gjennom eit liv levd saman med folk, har eg sett og opplevd nok til å skjøna at alt er ikkje so beinkløyvt. Det er ein grunn for det meste, alle har ei historie.

Kjære Anonym Bekymra Kollega.

Eg er litt usikker på om det er misunning eller om det verkeleg er bekymring som ligg til grunn for di melding til NAV, men vèl å tru at det er det siste. Takk for omtanken.
Om du er so heldig at du aldri har hatt plager av noko slag, er du veldig privilegert. Og det er kjempefint at du har det bra, eg unner deg å ha det bra. Og so vonar eg at neste gong du er bekymra for meg eller andre: ta kontakt, vi som er mødde med eitkvart er ofte veldig glad i at einkvan spør, slik at vi kan fortelja om det (set av litt tid).

Og:
Eg kjem IKKJE til å gje meg med å koma i gong og padla att. Eg skjuler det heller ikkje. Bli heller med på tur, eg treng hjelp til å få kajakken opp og ned frå biltaket.
Eg kjem IKKJE til å slutta med å innimellom legga ut bilete og historiar om kva eg driv med, eg kjem framleis til å la det aller meste vera ope for kven som helst på Facebook, og vonar andre kan gjera det same. Utan at du vert bekymra. Anonymt.

Kanskje eg skal prøva å stå på slalomski.

Venleg helsing.

P.S. og oppdatering.

Oioioi, skal seia dette innlegget fekk merksemd! I skrivande stund har det fått 3773 «lik», 437 kommentarar og er delt 1331 gongar. I tillegg kjem eit hundretal personlege meldingar, veneførespurnader frå fjern og nær, og kommentarar på «gata». Og alt er positivt og støttande.

Min reaksjon på reaksjonane er todelt. Det er sjølvsagt kjekt å få støtte og medkjensle, det er kjekt at folk deler sine opplevingar rundt temaet med meg og andre, det er kjekt at det går an å vera open om stigmatisering av oss som i kortare eller lengre periodar fell litt «utanfor».

På den andre sida gjer det vondt. Alt engagementet viser tydeleg at dette er eit problem, sjølv om det nok i den seinare tid har vorte større aksept for at ein har behov for å få vera sjuk, behov for den tryggleiken det gjev å ha ein uførepensjon i botnen, behov for å vera aktiv sjølv om ein ikkje greier ein «vanleg» arbeidsdag. Det heng framleis igjen haldningar om at «du som ser so kvikk og rask ut og går so mykje i fjellet er vel byrja i arbeid att». Sjølv om det nettopp er desse fjellturane som gjev funksjon og energi til å kunna ta seg ein tur i sentrum på dagtid, og ha ork til å smila og slå av ein prat. Og deretter går i kjellaren av denne «uskuldige» kommentaren.

Kva kan vi so gjera?

Snakk om det. Set ord på det. Om bornet ditt har ein dårleg dag og ikkje er på skulen, ikkje sperr det inne, men ta det med ut om du kan, kanskje på butikken for å finna noko godt, slik at desse haldningane ikkje får setja seg frå barndomen av. Då er dei vanskelege å få bort seinare.
Ver positiv når du møter ein som du veit har utfordringar, prat litt, det skal ofte ikkje so mykje til av smil og gode ord før det smittar. Og motsett: det skal berre ein veldig liten, uheldig kommentar til før du er med på å bryta ned eit menneskje.

All forsking viser at det er positivt for helsa å vera sosialt og fysisk aktiv.

Til alle dykk som kjenner at det kan vera vanskeleg i kvardagen: Lukke til. Eg håpar inderleg de orkar å vera aktive med det de likar, om so berre litt. Og at de får aksept for den de er, og ikkje den «samfunnet» ynskjer de skal vera.

Gledeleg:

Anonym Bekymra Kollega er ikkje lenger anonym, han tok kontakt med meg i går, og vi er vèl forlikte. Han ville i utgongspunktet mitt beste, men på veg gjennom NAV vart dei ei «sak». So då har eg verkeleg berre kjempegode kollegaer i ei strålande bedrift 

:-) !! Og heller ikkje eit vondt ord om dei sakshandsamarane eg kjenner i NAV, dei er alle genuint interresserte i at folk skal ha det bra. Systemet og regelverket dei arbeider under er noko heilt anna....

Endrar dette på problematikken? Nei. Den er der. Og min kollega ville heller ikkje bli med meg på padletur..... :-( :-) .....

Gode helsingar til dykk alle!!

hits